Các nhà lãnh đạo toàn cầu trong khai thác uranium: Vị trí của các quốc gia sản xuất uranium lớn nhất thế giới vào năm 2026

Thị trường uranium toàn cầu đang trải qua sự phục hồi mạnh mẽ sau nhiều năm trì trệ. Một thời gian dài bị tàn phá bởi thảm họa Fukushima năm 2011 và tình trạng dư cung sau đó, ngành uranium đã bật dậy mạnh mẽ khi các quốc gia trên thế giới ngày càng ủng hộ năng lượng hạt nhân như một giải pháp quan trọng để giảm khí thải carbon. Với giá cả hiện đang ổn định quanh mức 70 USD mỗi pound sau đỉnh cao 106 USD trong đầu năm 2024 kéo dài 17 năm, việc hiểu rõ các quốc gia sản xuất uranium lớn nhất trở nên thiết yếu đối với các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách. Sự phục hồi này phản ánh một sự thay đổi căn bản: năng lượng hạt nhân hiện chiếm 10% tổng sản lượng điện toàn cầu, và con số này dự kiến sẽ tăng đáng kể khi áp lực về khí hậu ngày càng gia tăng.

Sự chuyển mình của thị trường uranium: Áp lực cung cầu định hình lại động lực sản xuất

Sau khi giảm xuống còn 49.355 tấn trong năm 2022—giảm so với đỉnh cao 63.207 tấn năm 2016—sản lượng uranium toàn cầu vẫn đối mặt với những mất cân đối kéo dài giữa cung và cầu, tiếp tục ảnh hưởng đến tâm lý thị trường. Sự chuyển biến bắt đầu từ năm 2021, thúc đẩy các nhà khai thác mỏ trên toàn thế giới khởi động lại các hoạt động đã ngưng trệ và tăng công suất. Quá trình này đã tăng tốc trong năm 2024-2025, khi các nhà sản xuất cố gắng đáp ứng nhu cầu tăng vọt từ các cường quốc hạt nhân đã thành lập và các quốc gia mới nổi. Khủng hoảng cung vẫn là lực lượng chi phối thị trường, giữ giá ở mức cao mặc dù đã ổn định gần đây, khi các quốc gia sản xuất lớn gặp khó khăn trong việc mở rộng sản lượng đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu toàn cầu về nhiên liệu hạt nhân.

Thứ tự sản xuất uranium: Bản đồ sản lượng toàn cầu theo quốc gia

Các quốc gia sản xuất uranium lớn nhất vẫn tập trung tại một số khu vực địa lý, tạo ra những tác động lớn về địa chính trị và thị trường. Kazakhstan chiếm ưu thế với sản lượng vượt trội, trong khi các nhà sản xuất truyền thống như Canada và Namibia cạnh tranh vị trí thứ hai, thứ ba. Sự tập trung này có hậu quả sâu sắc đối với chuỗi cung ứng hạt nhân, đặc biệt trong bối cảnh có những biến động chính trị gần đây tại một số khu vực khai thác mỏ và tầm quan trọng chiến lược của uranium đối với độc lập năng lượng.

1. Kazakhstan: Nhà lãnh đạo toàn cầu không thể tranh cãi

Vị trí của Kazakhstan là quốc gia sản xuất uranium lớn nhất thế giới là không thể phủ nhận. Sản lượng 21.227 tấn trong năm 2022 chiếm tới 43% nguồn cung uranium toàn cầu. Sự thống trị này bắt nguồn từ trữ lượng địa chất khổng lồ—đến 815.200 tấn uranium có thể khai thác được theo ghi nhận cuối cùng năm 2021, đứng thứ hai sau Australia—và phương pháp sản xuất hiệu quả. Hầu hết uranium của Kazakhstan được khai thác qua phương pháp thấm rút tại chỗ (in-situ leaching), là kỹ thuật tiết kiệm chi phí, giảm thiểu tác động bề mặt.

Kazatomprom, công ty khai thác uranium quốc gia do nhà nước sở hữu và là nhà sản xuất uranium lớn nhất thế giới, hoạt động chiến lược tại nhiều khu vực pháp lý khác nhau. Tài sản quan trọng nhất của công ty là mỏ Inkai, một dự án hợp tác liên doanh 60/40 với tập đoàn Cameco của Canada, đã sản xuất 8,3 triệu pound U3O8 trong năm 2023. Việc sản xuất tại Inkai tạm thời bị đình trệ vào đầu năm 2025 do chậm trễ về quy định—một sự gián đoạn đã góp phần khiến giá uranium vượt qua mức 100 USD mỗi pound. Công ty đã công bố vào tháng 5 năm 2025 rằng liên doanh sở hữu 40% sẽ huy động được 189 triệu USD từ Ngân hàng Phát triển Kazakhstan để xây dựng nhà máy axit sunfuric công suất 800.000 tấn mỗi năm vào Quý 1 năm 2027, cho thấy tham vọng mở rộng liên tục. Tuy nhiên, khả năng Kazatomprom có thể bỏ lỡ mục tiêu sản lượng 2024-2025 cho thấy những hạn chế về nguồn cung vẫn còn tồn tại, giữ giá uranium ở mức cao.

2. Canada: Tăng trưởng từ mức thấp lịch sử

Ngành uranium của Canada đã trải qua hành trình từ bùng nổ, suy thoái đến phục hồi. Sản lượng 7.351 tấn trong năm 2022 chỉ bằng một nửa đỉnh cao 14.039 tấn năm 2016, do giá thấp buộc nhiều mỏ phải đóng cửa liên tiếp trong cuối thập niên 2010. Sự phục hồi bắt đầu từ năm 2022, và đến năm 2024, đà tăng rõ rệt hơn.

Saskatchewan là nơi chứa hai mỏ uranium giàu nhất thế giới: Cigar Lake và McArthur River, đều do Cameco khai thác. Các mỏ này có hàm lượng uranium gấp 100 lần trung bình toàn cầu, giúp chúng cạnh tranh về mặt kinh tế ngay cả trong chu kỳ thị trường yếu. Cameco đã đóng cửa McArthur River vào năm 2018 nhưng đã hoạt động trở lại bình thường từ tháng 11 năm 2022. Sản lượng uranium của công ty trong năm 2023 đạt 17,6 triệu pound (tương đương 7.983 tấn), hơi thấp hơn mục tiêu 20,3 triệu pound. Tuy nhiên, đến năm 2024, Cameco vượt dự kiến với 23,1 triệu pound. Dự kiến năm 2025, công ty sẽ sản xuất 18 triệu pound từ hai mỏ chính tại Saskatchewan là McArthur River/Key Lake và Cigar Lake.

Ngoài sản xuất, Canada còn nổi bật như một điểm đến thăm dò khai thác ưa thích, đặc biệt trong vùng Athabasca nổi tiếng thế giới của Saskatchewan. Các mỏ chất lượng cao và môi trường quy định thân thiện đã củng cố vị thế của Canada trong ngành uranium quốc tế, thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư vào các dự án tiềm năng.

3. Namibia: Sự trỗi dậy châu Phi và thách thức vận hành

Sản lượng 5.613 tấn trong năm 2022 của Namibia đặt quốc gia này vào nhóm các nước sản xuất uranium lớn nhất thế giới. Quỹ đạo sản xuất của Namibia đã tăng đều đặn kể từ mức thấp 2.993 tấn năm 2015, phản ánh điều kiện thị trường cải thiện. Namibia thậm chí từng vượt Canada để đứng thứ hai vào năm 2021, rồi tụt lại trong năm 2022 chỉ còn cách 140 tấn—một chênh lệch nhỏ cho thấy vị trí cạnh tranh vẫn còn.

Ba mỏ khai thác chính là Langer Heinrich, Rössing và Husab. Paladin Energy vận hành Langer Heinrich, đã đóng cửa vào năm 2017 do giá yếu. Tuy nhiên, các yếu tố cơ bản về uranium đã thúc đẩy Paladin khởi động lại mỏ, đạt sản xuất thương mại vào Quý 1 năm 2024. Tuy nhiên, còn nhiều khó khăn vận hành. Ban đầu, Paladin dự báo sản lượng năm tài chính 2025 là 4-4,5 triệu pound U3O8, nhưng đã điều chỉnh giảm xuống còn 3-3,6 triệu pound vào tháng 11 năm 2024 do tồn kho quặng không ổn định và vấn đề cung cấp nước. Mưa lớn vào tháng 3 năm 2025 buộc công ty phải bỏ qua dự báo hoàn toàn, dẫn đến hai vụ kiện tập thể.

Mỏ Rössing của Rio Tinto, phần lớn đã bán cho China National Uranium vào năm 2019, hoạt động như mỏ uranium mở dài nhất thế giới. Các nỗ lực mở rộng gần đây đã kéo dài tuổi thọ mỏ đến năm 2036. Mỏ Husab do China General Nuclear kiểm soát nằm trong số các mỏ uranium lớn nhất thế giới về sản lượng. MDO cho biết Husab đang theo đuổi dự án thí điểm tuyển quặng heap leach để đánh giá khả năng xử lý quặng có hàm lượng thấp hơn, dự kiến kết quả năm 2025.

4. Australia: Tài nguyên rộng lớn, khai thác hạn chế

Năm 2022, Australia sản xuất 4.087 tấn uranium, giảm so với 6.203 tấn hai năm trước đó. Ngược lại, quốc gia này sở hữu 28% trữ lượng uranium có thể khai thác được biết đến trên thế giới—một ưu thế không phản ánh trong sản lượng thực tế. Sự chênh lệch này phản ánh chính sách phản đối năng lượng hạt nhân trong nước của Australia, mặc dù quốc gia này sử dụng than đá rộng rãi để phát điện.

Dự án Olympic Dam của BHP là mỏ uranium lớn nhất thế giới đã biết, mặc dù uranium chủ yếu là sản phẩm phụ chứ không phải mục tiêu chính của khai thác. Tuy nhiên, sản lượng uranium oxit của Olympic Dam trong năm tài chính 2024 của BHP đạt 3.603 tấn, xếp thứ tư toàn cầu. Môi trường quy định của Australia cho phép một số hoạt động khai thác uranium và có hạ tầng hỗ trợ các chương trình năng lượng hạt nhân trong tương lai—đặt nền móng cho khả năng mở rộng xuất khẩu uranium nếu nhu cầu thị trường tiếp tục tăng.

5-10. Các nhà sản xuất thứ cấp: Uzbekistan, Nga, Niger, Trung Quốc, Ấn Độ và Nam Phi

Uzbekistan xếp thứ năm với 3.300 tấn trong năm 2022, gia nhập top năm từ năm 2020. Navoiyuran, được tách ra từ công ty khai thác và luyện kim quốc gia Navoi vào năm 2022, quản lý nguồn cung uranium nội địa. Các quan hệ đối tác chiến lược với Orano của Pháp và China Nuclear Uranium được công bố trong năm 2023-2024 thể hiện sự quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài. Liên doanh Nurlikum Mining do Orano dẫn đầu tại dự án South Djengeldi ở sa mạc Kyzylkum dự kiến sản xuất tới 700 tấn mỗi năm và đã thu hút sự tham gia của tập đoàn ITOCHU của Nhật Bản như cổ đông thiểu số vào đầu năm 2025.

Nga sản xuất 2.508 tấn trong năm 2022, với sản lượng ổn định quanh mức 2.500-2.800 tấn mỗi năm. Rosatom, công ty con của ARMZ Uranium, vận hành mỏ Priargunsky và phát triển mỏ Vershinoye ở Siberia phía nam. Năm 2023, Nga vượt mục tiêu sản xuất thêm 90 tấn. Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị và các cuộc điều tra của Mỹ về an ninh uranium Nga đã làm phức tạp các mối quan hệ cung ứng.

Sản lượng 2.020 tấn của Niger che giấu những rủi ro địa chính trị lớn. Quốc gia này cung cấp 15% uranium của Pháp và một phần năm nhập khẩu của EU, khiến các diễn biến chính trị gần đây trở nên đặc biệt quan trọng. Sau cuộc đảo chính quân sự, chính quyền quân sự Niger đã ngừng cấp phép khai thác mới và thu hồi các giấy phép đã cấp—GoviEx Uranium mất giấy phép Madaouela và Orano mất giấy phép dự án Imouraren vào giữa năm 2024. Tháng 2 năm 2025, Niger cấp phép nhỏ cho dự án Moradi cho công ty nhà nước COMIREX, thể hiện sự kiểm soát của chủ nghĩa dân tộc đối với nguồn tài nguyên uranium.

Trung Quốc sản xuất 1.700 tấn trong năm 2022, tăng 100 tấn so với năm trước. China General Nuclear Power là nhà cung cấp nội địa duy nhất, đặt mục tiêu lấy một phần ba nhiên liệu hạt nhân từ sản xuất trong nước, một phần ba qua cổ phần và liên doanh nước ngoài, và phần còn lại từ mua đột xuất. Tháng 5 năm 2025, các nhà khoa học Trung Quốc công bố thành công đột phá trong việc chiết xuất uranium từ nước biển bằng các hạt hydrogel làm từ sáp nến, với mục tiêu xây dựng nhà máy thử nghiệm vào năm 2035—một bước tiến công nghệ có thể thay đổi toàn diện cơ cấu cung ứng uranium.

Ấn Độ sản xuất 600 tấn trong năm 2022, giữ nguyên so với năm 2021. Với 25 lò phản ứng hạt nhân hoạt động và 8 dự án đang xây dựng, Ấn Độ đặt mục tiêu đạt 100 gigawatt công suất hạt nhân vào năm 2047, coi tăng trưởng sản lượng uranium là yếu tố then chốt trong chiến lược năng lượng quốc gia.

Nam Phi sản xuất 200 tấn trong năm 2022, vượt qua sản lượng bị cắt giảm của Ukraine để giữ vị trí thứ 10 trong các quốc gia sản xuất uranium lớn nhất. Nam Phi sở hữu 5% trữ lượng uranium toàn cầu và gần đây đã thành lập liên minh chiến lược giữa Sibanye-Stillwater và C5 Capital để phát triển các dự án uranium và nhiên liệu cho lò phản ứng nhỏ mô-đun, tận dụng nguồn uranium trong các bãi thải khai thác vàng.

Triển vọng: Hạn chế nguồn cung và mở rộng năng lượng hạt nhân thúc đẩy ngành uranium

Các quốc gia sản xuất uranium lớn nhất đang đối mặt với áp lực ngày càng tăng để mở rộng sản lượng khi năng lực hạt nhân toàn cầu tăng trưởng. Mặc dù đã có những tăng trưởng nhất định, tình trạng mất cân đối cung cầu vẫn duy trì, giữ giá ở mức cao và thu hút các khoản đầu tư tiếp tục vào các mỏ tiềm năng chưa khai thác hiệu quả trước đây. Rủi ro địa chính trị—từ chính sách dân tộc chủ nghĩa của Niger đến các lo ngại về nguồn cung từ Nga—làm tăng tính biến động trong kế hoạch cung ứng dài hạn. Đồng thời, các đột phá công nghệ trong khai thác uranium và xu hướng chuyển đổi năng lượng toàn cầu hướng tới năng lượng hạt nhân dự kiến sẽ duy trì các yếu tố cơ bản thuận lợi cho các nhà sản xuất uranium và các nhà đầu tư khai thác mỏ mong muốn tham gia vào xu hướng tăng trưởng dài hạn của ngành.