Cung cầu là nền tảng của đầu tư - nhà đầu tư cần hiểu và áp dụng như thế nào

Khi nói đến đầu tư vào thị trường chứng khoán hoặc dự đoán giá của bất kỳ tài sản nào, nhiều nhà đầu tư có thể bỏ qua nguyên lý cơ bản nhất, đó là hiểu rằng ** cung cầu (Demand & Supply) là** cơ chế đầu tiên thúc đẩy sự biến động của giá cả. Khi hiểu rõ nguyên lý này một cách sâu sắc, nhà đầu tư sẽ có thể nhìn rõ hơn các chuyển động của giá và đưa ra quyết định đầu tư tự tin hơn.

Cung cầu là gì - Hiểu về sức mạnh thúc đẩy thị trường

Cung cầu (Demand & Supply) là mối quan hệ giữa nhu cầu mua (Demand) và nhu cầu bán (Supply), là lực lượng tạo ra sự biến động giá trên thị trường. Khái niệm này không chỉ là lý thuyết kinh tế mà còn là quy luật tự nhiên khiến giá cổ phiếu, hàng hóa hoặc tài sản bất kỳ dao động. Do đó, việc nghiên cứu nguyên lý này không phải là lựa chọn, mà là điều bắt buộc đối với bất kỳ ai muốn hiểu rõ thị trường.

Thành phần đầu tiên: Cầu (Demand) - Lực mua

Cầu hay nhu cầu mua là chỉ số cho biết người mua muốn mua bao nhiêu sản phẩm hoặc cổ phiếu ở các mức giá khác nhau. Khi giá thấp, nhu cầu sẽ tăng; khi giá cao, nhu cầu giảm. Đây là quy luật cơ bản gọi là quy luật cầu (Law of Demand), thể hiện mối quan hệ nghịch đảo giữa giá và lượng cầu.

Lý do đằng sau điều này có hai chiều khiến người mua thay đổi hành vi theo giá:

• Hiệu ứng thu nhập: Khi giá giảm, giá trị của tiền của người mua tăng lên, họ có thể mua nhiều hơn.
• Hiệu ứng thay thế: Khi giá của một mặt hàng giảm, người mua sẽ chọn mặt hàng này thay thế các mặt hàng khác đắt hơn.

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi của cầu gồm có:

• Thu nhập và khả năng chi tiêu của người tiêu dùng
• Giá của các mặt hàng thay thế hoặc bổ sung
• Sở thích và thị hiếu của người mua
• Số lượng người mua trên thị trường
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Yếu tố mùa vụ và tâm lý thị trường

Thành phần thứ hai: Cung (Supply) - Lực bán

Cung hay nhu cầu bán là chỉ số cho biết người bán hoặc nhà sản xuất muốn bán bao nhiêu sản phẩm hoặc cổ phiếu ở các mức giá khác nhau. Khi giá cao, họ muốn bán nhiều hơn; khi giá thấp, nhu cầu bán giảm. Đây là quy luật cung (Law of Supply), thể hiện mối quan hệ cùng chiều giữa giá và lượng cung.

Người bán sẽ chọn bán nhiều hơn ở mức giá cao vì:

• Thu được lợi nhuận lớn hơn
• Có thể bù đắp chi phí sản xuất và chi phí khác

Ngược lại, nếu giá quá thấp, họ có thể không muốn bán vì không có lợi nhuận.

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi của cung gồm có:

• Chi phí sản xuất
• Giá của các sản phẩm thay thế mà nhà sản xuất có thể làm
• Số lượng nhà cung cấp trên thị trường
• Tiến bộ công nghệ
• Dự đoán về giá trong tương lai
• Chính sách thuế và kiểm soát giá

Điểm cân bằng: nơi cung và cầu gặp nhau

Giá thực tế trên thị trường không do cung hoặc cầu quyết định đơn lẻ, mà hình thành tại điểm giao nhau của đường cung và cầu - gọi là điểm cân bằng (Equilibrium).

Tại điểm này, giá có xu hướng ổn định vì:

• Nếu giá cao hơn điểm cân bằng: nhà bán muốn bán nhiều hơn, trong khi người mua giảm nhu cầu, dẫn đến tồn kho, làm giảm giá trở lại về mức cân bằng.
• Nếu giá thấp hơn điểm cân bằng: người mua muốn mua nhiều hơn, trong khi nhà bán giảm lượng cung, gây ra thiếu hụt, đẩy giá lên trở lại mức cân bằng.

Điều này khiến giá liên tục dao động quanh điểm cân bằng, cho đến khi có yếu tố mới làm thay đổi cung hoặc cầu.

Cung cầu trong thị trường tài chính - Tại sao lại quan trọng đối với nhà đầu tư

Trong thị trường tài chính và chứng khoán, biến động giá được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố phức tạp ảnh hưởng đến cung và cầu. Hiểu rõ các yếu tố này giúp nhà đầu tư đọc thị trường tốt hơn.

Các yếu tố ảnh hưởng đến lực mua (Demand) trong thị trường

Yếu tố vĩ mô:

• Tăng trưởng kinh tế tốt làm tăng niềm tin và nhu cầu đầu tư
• Lãi suất thấp khuyến khích nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận cao hơn trên thị trường chứng khoán
• Lạm phát cao có thể khiến nhà đầu tư tìm cách tránh rủi ro

Thanh khoản và khả năng đầu tư:

• Khi hệ thống tài chính có nhiều tiền, nhà đầu tư có nhiều nguồn để đầu tư hơn
• Thanh khoản cao thường đi kèm với các hoạt động đầu tư rủi ro cao

Niềm tin và kỳ vọng:

• Kỳ vọng về lợi nhuận của công ty hoặc tình hình kinh tế chung
• Tin tức chính trị, thông tin thị trường quan trọng
• Niềm tin chung của người tiêu dùng và nhà đầu tư

Các yếu tố ảnh hưởng đến lực bán (Supply) trong thị trường

Chính sách của công ty:

• Quyết định phát hành thêm cổ phiếu (phát hành mới) sẽ làm tăng lượng cổ phiếu trên thị trường
• Mua lại cổ phiếu (buyback) sẽ giảm lượng cổ phiếu lưu hành

Sự gia nhập của nhà đầu tư mới:

• Công ty mới niêm yết qua IPO sẽ làm tăng lượng chứng khoán lưu hành

Quy định và hạn chế:

• Hạn chế bán cổ phiếu của cổ đông lớn sau IPO
• Thay đổi quy định có thể ảnh hưởng đến khả năng phát hành chứng khoán

Mối liên hệ giữa các yếu tố

Thường thì nhiều yếu tố hoạt động cùng lúc. Ví dụ, khi kinh tế phát triển tốt (tăng cầu), các công ty có thể quan tâm hơn đến việc niêm yết mới (tăng cung). Kết quả cuối cùng phụ thuộc vào yếu tố nào mạnh hơn. Khả năng nhận biết mối quan hệ này là kỹ năng của nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Áp dụng cung cầu để phân tích giá cổ phiếu

1. Sử dụng cung cầu trong phân tích cơ bản

Trong phân tích cơ bản, giá cổ phiếu phản ánh giá trị thị trường của công ty. Giá sẽ tăng khi có “tin tốt” làm tăng nhu cầu mua, và giảm khi có “tin xấu” khiến nhà đầu tư muốn bán.

Ví dụ:

• Báo cáo lợi nhuận cao hơn dự kiến (tin tốt) → lực mua tăng → giá tăng
• Lợi nhuận thấp hơn dự kiến (tin xấu) → lực bán tăng → giá giảm

2. Sử dụng cung cầu trong phân tích kỹ thuật

Nhà phân tích kỹ thuật áp dụng nguyên lý cung cầu qua các phương pháp:

Phân tích nến (Candlestick):

• Nến xanh (đóng cửa cao hơn mở cửa) = lực mua mạnh
• Nến đỏ (đóng cửa thấp hơn mở cửa) = lực bán mạnh
• Doji (giá mở và đóng gần như bằng nhau) = lực mua và bán cân bằng, chưa rõ xu hướng

Phân tích xu hướng (Trend):

• Giá tạo đỉnh mới liên tục = lực mua mạnh, xu hướng tăng
• Giá tạo đáy mới liên tục = lực bán mạnh, xu hướng giảm
• Giá dao động trong phạm vi = lực mua và bán cân bằng, chưa rõ xu hướng

Hỗ trợ và kháng cự (Support & Resistance):

• Hỗ trợ = vùng có lực mua chờ mua, giá thường bật lên khi chạm
• Kháng cự = vùng có lực bán chờ bán, giá thường giảm khi chạm

Kỹ thuật Zone Cung Cầu trong giao dịch

Kỹ thuật Zone Cung Cầu là phương pháp nhà giao dịch dùng nguyên lý cung cầu để xác định điểm vào lệnh, bằng cách xác định các vùng hỗ trợ và kháng cự.

Giao dịch đảo chiều (Reversal)

1. DBR: Drop-Base-Rally (giảm mạnh rồi tạo nền, sau đó bật lên)

Xảy ra khi:

• Giá giảm nhanh (Drop) do lực bán quá mạnh
• Giá dừng lại và đi ngang trong vùng (Base) do lực mua và bán cân bằng
• Giá vượt lên khỏi nền (Rally) do tin tốt hoặc yếu tố tích cực

Giao dịch: Mua khi giá vượt qua nền, đặt dừng lỗ dưới nền

2. RBD: Rally-Base-Drop (tăng mạnh rồi tạo nền, sau đó giảm)

Xảy ra khi:

• Giá tăng nhanh (Rally) do lực mua quá mạnh
• Giá đi ngang trong vùng (Base) do kháng cự
• Giá giảm xuống khỏi nền (Drop) do tin xấu hoặc yếu tố tiêu cực

Giao dịch: Bán khi giá phá xuống khỏi nền, đặt dừng lỗ trên nền

Giao dịch theo xu hướng (Continuation)

1. RBR: Rally-Base-Rally (tăng tiếp tục sau nền)

Xảy ra khi:

• Giá tăng (Rally) mạnh mẽ
• Giá tạm dừng trong nền
• Sau đó vượt lên tiếp (Rally) do lực mua trở lại

Giao dịch: Mua khi giá vượt qua nền, chốt lời ở mức tiếp theo

2. DBD: Drop-Base-Drop (giảm tiếp tục sau nền)

Xảy ra khi:

• Giá giảm (Drop) mạnh
• Giá tạm dừng trong nền
• Sau đó phá xuống tiếp (Drop) do lực bán mạnh

Giao dịch: Bán khi giá phá xuống nền, chốt lời ở mức tiếp theo

Tóm lại: Tại sao cần hiểu rõ cung cầu

Cung cầu là nền tảng của mọi biến động giá, dù là trong thị trường hàng hóa, chứng khoán hay tài chính. Các nhà kinh tế dùng để lý giải giá, các nhà phân tích và nhà đầu tư dựa vào để dự đoán xu hướng.

Điều quan trọng nhất là cung cầu không chỉ là lý thuyết mà còn là cơ chế hoạt động thực tế hàng ngày của thị trường. Khi hiểu rõ hoạt động của lực mua và lực bán, nhà đầu tư sẽ có khả năng nhìn thấy những điều người khác không thấy, từ đó đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn.

Học hỏi nguyên lý này đòi hỏi thực hành, quan sát biến động giá thực tế và liên tục cập nhật kiến thức, vì thị trường luôn biến đổi, nhưng nguyên lý cung cầu vẫn luôn đúng đắn.