Khi Thị Trường Tài Chính Rơi Vào Hỗn Loạn: Thị Trường Dự Đoán Định Giá Định Nghĩa Lại Dự Báo CPI

Một câu hỏi then chốt nổi lên khi thị trường tài chính đối mặt với loại hỗn loạn mà các nhà kinh tế Phố Wall khó có thể giải thích rõ ràng: làm thế nào trí tuệ tập thể có thể vượt trội hơn sự đồng thuận của các tổ chức? Kalshi, một nền tảng thị trường dự đoán hàng đầu, gần đây đã công bố nghiên cứu chứng minh một câu trả lời ấn tượng. Khi thị trường rơi vào hỗn loạn—đặc trưng bởi các cú sốc kinh tế đột ngột và những biến động không thể dự đoán—dự đoán tập thể của các nhà tham gia thị trường liên tục vượt xa sự đồng thuận của các nhà phân tích truyền thống, đặc biệt khi dự báo quỹ đạo lạm phát qua Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ.

Điều này không chỉ mang tính học thuật. Các phát hiện này mang ý nghĩa quan trọng đối với các nhà đầu tư, nhà hoạch định chính sách và quản lý rủi ro trong bối cảnh ngày càng nhiều biến động kinh tế.

Dự báo thị trường thể hiện độ chính xác tổng thể vượt trội

Nghiên cứu đã xem xét các dự báo ẩn theo ngày từ các nhà giao dịch trên thị trường dự đoán của Kalshi qua nhiều khung thời gian, so sánh chúng với kỳ vọng đồng thuận từ các tổ chức tài chính trong giai đoạn từ tháng 2 năm 2023 đến giữa năm 2025—bao gồm hơn 25 chu kỳ CPI hàng tháng.

Dữ liệu cho thấy lợi thế nhất quán: dự báo CPI dựa trên thị trường có sai số tuyệt đối trung bình (MAE) thấp hơn khoảng 40,1% so với dự báo đồng thuận trong mọi điều kiện thị trường. Lợi thế này duy trì dù đo lường một tuần trước khi dữ liệu chính thức được công bố (khi kỳ vọng đồng thuận thường được công bố), ngày trước ngày công bố, hay sáng ngày công bố.

Ý nghĩa của nó càng trở nên rõ ràng hơn khi xem xét các mức độ chính xác dự báo: khi dự báo thị trường lệch khỏi kỳ vọng đồng thuận từ 0,1 điểm phần trăm trở lên, dự báo của thị trường chứng tỏ độ chính xác cao hơn trong khoảng 75% các trường hợp. Thậm chí đáng chú ý hơn, chính sự lệch này trở thành một chỉ báo dự đoán—khi kỳ vọng đồng thuận và dự báo thị trường không đồng nhất đến mức này, xác suất xảy ra cú sốc kinh tế (một kết quả bất ngờ vượt quá 0,1 điểm phần trăm) là khoảng 81,2%.

Ưu thế Shock Alpha: Khi hỗn loạn phơi bày điểm yếu của đồng thuận

Nghiên cứu xác định khái niệm “Shock Alpha”—một hiện tượng cho thấy nơi các thị trường dự đoán thực sự thể hiện giá trị của mình. Trong các tình huống bất ngờ kinh tế vừa phải (lỗi dự báo từ 0,1-0,2 điểm phần trăm), dự báo dựa trên thị trường giảm lỗi dự báo khoảng 50% so với đồng thuận trong vòng một tuần, và mở rộng đến 56,2% vào ngày trước khi công bố.

Đối với các cú sốc kinh tế lớn hơn (lỗi dự báo vượt quá 0,2 điểm phần trăm), lợi thế của thị trường còn rõ rệt hơn nữa: giảm lỗi dự báo khoảng 50% một tuần trước, và mở rộng đến 60% hoặc hơn vào ngày trước khi dữ liệu được công bố.

Ngược lại, trong các môi trường bình thường, không có cú sốc, dự báo của thị trường và đồng thuận hoạt động tương tự nhau. Tuy nhiên, mô hình này phản ánh nghịch lý vốn có trong dự báo truyền thống: khi điều kiện kinh tế rơi vào loại hỗn loạn mà các mô hình truyền thống không thể thích ứng—như các thay đổi cấu trúc, chính sách mới, sự sụp đổ của thị trường—đây chính là thời điểm các mối quan hệ lịch sử đổ vỡ và dự báo đồng thuận trở nên dễ bị tổn thương nhất.

Dự báo dựa trên thị trường tổng hợp thông tin mà các cơ chế đồng thuận đơn thuần không thể xử lý hiệu quả, ngay cả trong cùng một khung thời gian.

Tại sao thị trường vượt trội: Ba cơ chế thúc đẩy hiệu suất vượt trội

Thông tin đa dạng và Trí tuệ tập thể

Các kỳ vọng đồng thuận truyền thống tích hợp quan điểm từ nhiều tổ chức, nhưng các tổ chức này về cơ bản chia sẻ các giả định phương pháp luận và nguồn dữ liệu tương tự nhau. Các nhà phân tích Phố Wall dựa vào các mô hình kinh tế lượng chồng chéo, các nghiên cứu đã công bố và số liệu chính phủ—một hệ sinh thái thông tin có độ tương quan cao.

Thị trường dự đoán hoạt động qua một cơ chế hoàn toàn khác biệt. Người tham gia mang đến các nguồn thông tin đa dạng: các mô hình độc quyền, hiểu biết ngành nghề, dữ liệu thay thế, và trực giác dựa trên kinh nghiệm. Sự đa dạng này kích hoạt nguyên tắc “trí tuệ đám đông”—khi các cá nhân độc lập sở hữu thông tin phù hợp và lỗi dự đoán của họ không hoàn toàn tương quan, việc tổng hợp các dự đoán đa dạng này thường tạo ra các ước lượng vượt trội.

Sự đa dạng thông tin này đặc biệt có giá trị trong các giai đoạn “chuyển đổi trạng thái” của kinh tế vĩ mô—chính xác là loại hỗn loạn mà các dự báo truyền thống gặp khó khăn. Những cá nhân có thông tin rải rác, cục bộ tương tác trong thị trường, kết hợp các tín hiệu rời rạc thành trí tuệ tập thể vượt xa những gì bất kỳ tổ chức hay đồng thuận trung tâm nào có thể đạt được.

Sự phù hợp của động lực với độ chính xác

Các nhà dự báo tổ chức hoạt động trong các hệ thống tổ chức và uy tín phức tạp, vốn thường lệch khỏi độ chính xác dự báo thuần túy. Các nhà kinh tế chuyên nghiệp đối mặt với các cấu trúc khuyến khích bất đối xứng: lỗi dự báo lớn gây tổn hại danh tiếng đáng kể, nhưng ngay cả các dự báo chính xác cao, đặc biệt khi lệch khỏi đồng thuận, cũng có thể không mang lại phần thưởng tương xứng.

Điều này tạo ra hành vi theo đám đông có hệ thống—các nhà dự báo tập trung dự đoán quanh các giá trị đồng thuận ngay cả khi mô hình hoặc thông tin cá nhân cho thấy kết quả khác. Trong các hệ thống chuyên nghiệp, chi phí uy tín của “bị sai lầm một mình” thường vượt quá lợi ích của “đúng một mình.”

Cơ chế dự đoán dựa trên thị trường hoạt động dưới các động lực hoàn toàn khác: dự đoán chính xác tạo ra lợi nhuận trực tiếp; dự đoán sai gây thiệt hại. Các yếu tố uy tín trở nên không còn quan trọng. Những người liên tục phát hiện ra lỗi trong dự báo đồng thuận tích lũy vốn, mở rộng vị thế thị trường và ảnh hưởng của họ. Những người theo đuổi đồng thuận một cách máy móc sẽ liên tục thua lỗ khi đồng thuận sai.

Áp lực chọn lọc này hướng tới độ chính xác càng rõ nét hơn trong các giai đoạn bất ổn cao, chính xác là khi các nhà dự báo tổ chức đối mặt với chi phí chuyên nghiệp tối đa khi lệch khỏi đồng thuận của các chuyên gia.

Hiệu quả tổng hợp thông tin

Một phát hiện thực nghiệm đặc biệt rõ ràng: ngay cả một tuần trước khi dữ liệu CPI được công bố—khung thời gian tiêu chuẩn cho dự báo đồng thuận—dự báo thị trường vẫn thể hiện lợi thế chính xác đáng kể. Thời điểm này cho thấy rằng lợi thế của thị trường không chủ yếu đến từ việc thu thập thông tin nhanh hơn, mà từ việc tổng hợp hiệu quả các thông tin phân tán.

Cơ chế thị trường tổng hợp hiệu quả hơn các mảnh thông tin quá rời rạc, quá đặc thù ngành, hoặc quá mơ hồ để tích hợp vào các mô hình kinh tế lượng truyền thống. Trong khi các cơ chế dự báo dựa trên bảng câu hỏi đồng thuận gặp khó khăn trong xử lý các thông tin đa dạng trong cùng một khung thời gian, giá thị trường lập tức cân nhắc và tổng hợp kiến thức phân tán đó.

Mâu thuẫn như cảnh báo sớm: Biến sự bất đồng thị trường thành thông tin hành động

Nghiên cứu còn phát hiện ra một khía cạnh thực tiễn đặc biệt: sự bất đồng giữa dự báo thị trường và kỳ vọng đồng thuận hoạt động như một hệ thống cảnh báo sớm có thể đo lường được về các cú sốc kinh tế tiềm năng. Khi sự lệch vượt quá ngưỡng 0,1 điểm phần trăm (thường đại diện cho sự phân biệt ý nghĩa về mặt kinh tế), xác suất xảy ra cú sốc thực tế đạt 81,2%, tăng lên khoảng 82,4% vào ngày công bố chính thức.

Điều này biến sự bất đồng dự báo thị trường từ một dự báo thay thế đơn thuần thành một “tín hiệu meta” về độ không chắc chắn trong dự báo. Đối với các tổ chức quản lý danh mục, thực hiện đánh giá rủi ro hoặc đặt cược vào các dự báo vĩ mô, tín hiệu bất đồng này cung cấp thông tin hành động về thời điểm các dự báo đồng thuận có khả năng thất bại cao hơn.

Hướng này không chỉ giới hạn trong dự báo CPI. Trong các môi trường mà các dự báo đồng thuận phụ thuộc nhiều vào các giả định mô hình tương quan và nguồn thông tin chung, thị trường dự đoán cung cấp các cơ chế tổng hợp thông tin hoàn toàn khác biệt, có khả năng phát hiện các chuyển đổi trạng thái kinh tế sớm hơn và xử lý các thông tin đa dạng hiệu quả hơn.

Hạn chế và hướng đi tương lai

Nghiên cứu thừa nhận một số hạn chế quan trọng: mẫu dữ liệu chỉ kéo dài khoảng 30 tháng, nghĩa là các sự kiện cú sốc lớn—theo định nghĩa là hiếm—vẫn còn hạn chế về mặt thống kê. Các chuỗi thời gian dài hơn sẽ giúp tăng khả năng suy luận, mặc dù các kết quả hiện tại đã cho thấy rõ ràng cả lợi thế dự báo của thị trường và tầm quan trọng của các tín hiệu lệch.

Các hướng nghiên cứu trong tương lai trở nên đặc biệt quan trọng: xác định xem liệu sự lệch có thể dự đoán được dựa trên biến động và các chỉ số lệch dự báo qua các mẫu lớn hơn và nhiều chỉ số vĩ mô hơn; xác định ngưỡng thanh khoản tại đó thị trường liên tục vượt trội hơn các phương pháp truyền thống; và khám phá mối quan hệ giữa các giá trị dự đoán theo thị trường và dự đoán của các công cụ giao dịch tần suất cao.

Ảnh hưởng đối với quản lý rủi ro trong thời kỳ hỗn loạn

Hướng đi trung tâm trở nên rõ ràng: khi thị trường tài chính trải qua loại hỗn loạn khiến các mô hình lịch sử trở nên lỗi thời—những giai đoạn bất ổn cấu trúc, gia tăng tần suất các sự kiện cực đoan, và sự đổ vỡ của các mối liên hệ—thị trường dự đoán cung cấp nhiều hơn là những cải tiến dự báo nhỏ.

Đối với các nhà đầu tư tổ chức đánh giá rủi ro danh mục, ngân hàng trung ương đánh giá quỹ đạo lạm phát, và các nhà hoạch định chính sách thiết kế phản ứng kinh tế, nghiên cứu này gợi ý rằng thị trường dự đoán nên trở thành thành phần cốt lõi của hạ tầng quản lý rủi ro vững chắc. Việc giảm sai số trung bình khoảng 40% và tiềm năng giảm tới 60% trong các cú sốc không chỉ là những cải tiến học thuật mà còn là nguồn alpha kinh tế quan trọng đúng vào thời điểm độ chính xác dự báo mang lại lợi ích cao nhất.

Khi môi trường vĩ mô ngày càng đặc trưng bởi các biến đổi bất ngờ và động lực phi tuyến, câu hỏi không còn là thị trường dự đoán chỉ vượt trội hơn, mà là việc bỏ qua các tín hiệu lệch của chúng—những chỉ báo về điểm yếu của đồng thuận đúng vào thời điểm các khung khái niệm truyền thống trở nên mong manh nhất—có phải là một quyết định hợp lý về mặt kinh tế.