Trái phiếu năm 2567: Lựa chọn mới cho nhà đầu tư muốn cân bằng cao

Thị trường đầu tư hiện tại đang cho thấy những tín hiệu của sự thay đổi khi các nhà đầu tư tìm kiếm các kênh mang lại dòng tiền đều đặn cùng với các công cụ bảo vệ vốn gốc an toàn. Trái phiếu trở thành lựa chọn được quan tâm trở lại sau một thời gian dài. Dù là trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp hay các chứng khoán do tổ chức nhà nước phát hành, tất cả đều đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng danh mục đầu tư ổn định.

Ý tưởng cơ bản và cơ chế hoạt động

Trái phiếu là công cụ tài chính thể hiện cam kết giữa người phát hành (người vay) và người nắm giữ trái phiếu (chủ nợ). Người phát hành cam kết trả lãi theo kỳ hạn đã định và hoàn trả vốn gốc khi đáo hạn. Điểm quan trọng là người nắm giữ trái phiếu có quyền yêu cầu thanh toán nợ vượt trên cổ phần phổ thông, đó là lý do lợi nhuận thường thấp hơn cổ phiếu nhưng rủi ro cũng giảm đi.

Đầu tư vào trái phiếu khác biệt so với đầu cơ vì nhà đầu tư thường giữ đến ngày đáo hạn và nhận lợi nhuận theo hệ thống. Tuy nhiên, điều kiện thị trường và các yếu tố bên ngoài có thể ảnh hưởng đến giá trị thực của trái phiếu.

Rủi ro nhà đầu tư cần lưu ý

Mặc dù trái phiếu có hình ảnh là khoản đầu tư an toàn, nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Nhà đầu tư cần hiểu rõ các nguồn rủi ro chính sau đây:

Rủi ro khả năng thanh toán nợ: Công ty có tình hình tài chính yếu có thể không đủ tiền để trả nợ khi đáo hạn, gây thiệt hại một phần hoặc toàn bộ vốn gốc cho nhà đầu tư.

Rủi ro lãi suất thị trường: Khi lãi suất thị trường tăng sau khi đầu tư, nhà đầu tư sẽ bỏ lỡ cơ hội nhận lợi nhuận cao hơn. Giá trị của trái phiếu trên thị trường thứ cấp cũng sẽ giảm theo.

Rủi ro thanh khoản: Trái phiếu không có thị trường mua bán sôi động như cổ phiếu. Nếu muốn bán trước hạn, có thể gặp khó khăn trong việc tìm người mua hoặc phải bán với giá thấp hơn giá trị thực.

Rủi ro về nguyên tắc cơ bản: Sự tăng giá của hàng hóa và dịch vụ làm giảm sức mua, lợi nhuận có thể không đủ để bù đắp thiệt hại.

Rủi ro từ việc đầu tư lại: Khi trái phiếu đáo hạn, nhà đầu tư có thể không có lựa chọn tốt để sử dụng số tiền, đặc biệt khi thị trường không thuận lợi.

Ngoài ra, nhà đầu tư cần chú ý đến các quyền ẩn đi kèm trái phiếu như quyền của người phát hành có thể mua lại trước hạn (khiến nhà đầu tư mất đi phần thu nhập còn lại) hoặc quyền chuyển đổi thành cổ phần, điều này ngày càng phức tạp hơn theo loại trái phiếu.

Các loại trái phiếu hiện có trên thị trường

Thị trường trái phiếu hiện nay đa dạng nhằm đáp ứng nhu cầu của các nhóm nhà đầu tư khác nhau.

Phân loại theo người phát hành: Trái phiếu chính phủ có rủi ro thấp nhất do được bảo trợ bởi các tổ chức nhà nước. Trái phiếu của các doanh nghiệp nhà nước cũng có rủi ro khá thấp, trong khi trái phiếu doanh nghiệp tư nhân mang lại lợi nhuận cao hơn nhưng đi kèm rủi ro lớn hơn.

Phân loại theo thứ tự quyền lợi: Trái phiếu có quyền ưu tiên thấp nhất mang lại lợi nhuận cao nhất nhưng có rủi ro thanh toán lớn nhất. Trong khi đó, trái phiếu không có quyền ưu tiên cao hơn sẽ có mức độ bảo vệ cao hơn.

Phân loại theo đảm bảo tài sản: Trái phiếu có tài sản đảm bảo mang lại sự an tâm cao hơn, còn trái phiếu không có đảm bảo dựa vào khả năng thanh toán của người phát hành.

Phân loại theo hình thức trả lợi nhuận: Trái phiếu trả lãi định kỳ mang lại dòng tiền đều đặn, trái phiếu trả lãi cuối kỳ mang lại lợi nhuận tổng cộng khi đáo hạn, còn trái phiếu mua với giá thấp hơn mệnh giá mang lại lợi nhuận từ chênh lệch giá.

Phân loại theo lãi suất: Trái phiếu cố định mang lại sự ổn định, trái phiếu lãi suất thả nổi điều chỉnh theo điều kiện thị trường, mỗi loại có ưu điểm và hạn chế tùy theo góc nhìn của nhà đầu tư.

Phương pháp đầu tư và tính toán lợi nhuận

Việc đầu tư vào trái phiếu ngày càng dễ tiếp cận hơn. Nhà đầu tư có thể tham gia qua hai kênh chính:

Thị trường sơ cấp: Mua trực tiếp trái phiếu từ người phát hành, thường dành cho nhà đầu tư tổ chức hoặc đầu tư số lượng lớn. Thông thường, điều kiện và lãi suất sẽ được thương lượng.

Thị trường thứ cấp: Giao dịch trái phiếu đã phát hành giữa các nhà đầu tư. Thời gian thanh toán là T+2. Trái phiếu được lưu giữ qua Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam. Thị trường này còn gọi là BEX, cung cấp tính thanh khoản khá tốt.

Về mặt tính toán lợi nhuận, ví dụ cơ bản: Trái phiếu mệnh giá 10,000 บาท, lãi suất 8% mỗi năm, trả hai lần mỗi năm, thời hạn 4 năm. Nhà đầu tư sẽ nhận 400 บาท mỗi kỳ (hai lần mỗi năm). Tổng lợi nhuận từ lãi trong 4 năm là 3,200 บาท cộng với vốn gốc 10,000 บาท, tổng là 13,200 บาท. Lợi nhuận của trái phiếu này là 3,200 บาท.

Tuy nhiên, phép tính này không tính đến biến động lãi suất thị trường hoặc thiệt hại do nguyên tắc cơ bản. Nếu nhà đầu tư muốn bán trên thị trường thứ cấp, lãi suất có thể khác so với tính toán cơ bản.

Lý do xem trái phiếu là phần không thể thiếu trong danh mục đầu tư

Trái phiếu mang lại nhiều lợi ích khiến nó xứng đáng được xem xét:

Thứ nhất, đa dạng về thời hạn, từ 1 ngày đến 20 năm. Nhà đầu tư có thể chọn thời hạn phù hợp với mục tiêu tài chính.

Thứ hai, dòng tiền ổn định. Nhà đầu tư chọn trái phiếu trả lãi định kỳ sẽ có thu nhập đều đặn và ổn định.

Thứ ba, lợi nhuận cao hơn gửi tiết kiệm ngân hàng thông thường. Trái phiếu mang lại lợi nhuận cao hơn để bù đắp rủi ro lớn hơn.

Thứ tư, thứ tự ưu tiên thanh toán nợ. Người nắm giữ trái phiếu có quyền thanh toán trước cổ đông, giúp an toàn hơn.

Thứ năm, tính thanh khoản được cải thiện. Thị trường thứ cấp sẵn sàng cho những ai muốn thoái vị trước hạn.

So sánh trái phiếu và cổ phiếu

Quyết định đầu tư vào trái phiếu hay cổ phiếu phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

Về lợi nhuận: Cổ phiếu có tiềm năng mang lại lợi nhuận cao trong dài hạn, còn trái phiếu thường mang lại lợi nhuận dự kiến và ổn định.

Về rủi ro: Biến động giá cổ phiếu có thể gấp ba lần trái phiếu. Cổ phiếu dễ bị ảnh hưởng bởi quyết định của thị trường, trong khi trái phiếu chủ yếu dựa vào khả năng thanh toán của người phát hành.

Về phân tích: Phân tích cổ phiếu đòi hỏi nghiên cứu tiềm năng tăng trưởng và tỷ suất lợi nhuận của công ty. Phân tích trái phiếu cần theo dõi tình hình lãi suất và sức khỏe tài chính của người phát hành.

Khuyến nghị xây dựng danh mục: Nhà đầu tư trẻ tuổi và có khả năng chịu rủi ro nên ưu tiên cổ phiếu. Người lớn tuổi hoặc không muốn biến động lớn nên chọn trái phiếu. Danh mục kết hợp cả hai sẽ mang lại hiệu quả tối ưu, tỷ lệ phù hợp phụ thuộc vào độ tuổi và mục tiêu.

Tóm lại

Trái phiếu là phần không thể thiếu trong chiến lược đầu tư cân đối. Trong năm 2024, khi thị trường đầy bất ổn, trái phiếu cung cấp giải pháp hợp lý cho những ai muốn có lợi nhuận đều đặn mà không phải chịu rủi ro lớn. Hiểu rõ về rủi ro, các loại trái phiếu và phương pháp đầu tư giúp mỗi nhà đầu tư có thể đưa ra quyết định tài chính phù hợp với tình hình của mình một cách tự tin hơn.